Henning Tiemeier

14/01/2011

Dr. Henning Tiemeier, arts, socioloog en epidemioloog, is verbonden aan het Erasmus Medisch Centrum. Hij spreekt op de kennisdag over Generation R; een onderzoek naar de groei, ontwikkeling en gezondheid van 9.000 kinderen in Rotterdam.

Utrecht, 7 december 2010

1. Wanneer heeft u de verbinding gelegd tussen Lichaam en Geest?

Ik vroeg mij eigenlijk altijd al af of de concepten lichaam en geest wel gescheiden kunnen worden. Bij welk concept horen bijvoorbeeld de hersenen, bij de geest of het lichaam? In mijn onderzoek staat altijd de wisselwerking tussen lichamelijke en psychosociale factoren centraal. Ik heb bijvoorbeeld onderzocht hoe voeding, slapen en stofwisseling (lichamelijke aspecten) samenhangen met het ontwikkelen van een depressie (geestelijk aspect). Omgekeerd heb ik onderzocht hoe neuropsychiatrische (geestelijke) aandoeningen samenhangen met lichamelijke problemen. Wat in vrijwel elk onderzoek naar voren kwam, is dat er nooit sprake is van eenrichtingsverkeer tussen lichamelijke en psychische factoren, er is altijd sprake van een wisselwerking.

2. Waar ligt de focus in uw werkveld, op het lichaam of op de geest?

Er zijn veel onderzoeken waarin de verbinding tussen lichaam en geest centraal staat, al richten die zich meestal maar op een klein onderdeel. Bijvoorbeeld op hoe één gen samenhangt met één vorm van gedrag. Het probleem is niet zozeer dat onderzoekers een onderscheid tussen lichaam en geest maken, maar wel dat het moeilijk is om meerdere factoren te integreren. Bij onderzoek is dat gemakkelijker dan in de praktijk. Zorgverleners zijn meer gefocust op één bepaalde discipline. Het lukt onderzoekers nog niet goed om handvatten of protocollen te ontwikkelen die een integrale gezondheidszorg mogelijk maken.

Op de kennisdag vertel ik over het Generation R onderzoek, waarbij bijzonder is dat we de ontwikkeling van 9.000 kinderen langdurig volgen. Al tijdens de zwangerschap worden gegevens van kinderen en ouders van verschillende etnische groepen verzameld. Na vijf jaar komen de kinderen terug en worden zij uitgebreid onderzocht. Generation R is een multidisciplinair onderzoek, omdat er meerdere onderzoeksmethoden worden gebruikt en er gekeken wordt naar lichamelijk en psychosociale factoren. Lichamelijke factoren worden onderzocht met behulp van echo’s, lichaamscans en bloedafname. Psychosociale factoren met behulp van vragenlijsten, interviews en gedragsobservaties.

3. Tegen welke obstakels loopt u aan in het werkveld?

Bij een grootschalig, langdurig en multidisciplinair onderzoek zoals Generation R zijn er veel obstakels. Allereerst is het moeilijk om de financiering voor een groot onderzoek rond te krijgen. Vervolgens is het een uitdaging om gemotiveerde mensen te vinden die mee willen werken, en mee blijven werken. Van de 9.000 gezinnen waarmee we van start gingen, zijn er nu nog 7000 over. Vaak merken we dat de afhakers juist de gezinnen zijn die vanuit onderzoek extra interessant zijn, zoals etnische minderheden of ongeorganiseerde gezinnen.

4. Hoe ziet u de toekomst voor de gezondheidzorg, wat zou u graag veranderen?

Wat betreft het denken over lichaam en geest kan er nog veel vooruitgang geboekt worden. Veel onderzoeken, voornamelijk in Duitsland, hebben zich op psychosomatische ziekten gericht, maar eigenlijk is dat concept ook eendimensionaal. Die onderzoeken beperken zich bijvoorbeeld tot op welke invloed de psyche heeft op iets lichamelijks. Van die oorzaak-gevolg gedachte moeten we af. Ook de poging van onderzoekers om psychische ziekten zoals angst en depressie volledig biologisch te verklaren, vind ik een doodlopende weg. Ik pleit voor een multicausale benadering, in onderzoek en in de behandeling van patiënten.

Wat betreft de gezondheidszorg zou ik graag zien dat de ouderwetse zenuwarts terugkeert in de psychiatrische zorg. Een zenuwarts houdt zich bezig met psychiatrische stoornissen in de breedste zin. Het is momenteel een verdwijnend specialisme omdat het register is gesloten en het werkgebied is opgedeeld. Neurologen en psychiaters doen nu hun werk apart van elkaar. Die disciplines mogen wat mij betreft weer samen komen.